Ceramika Czarna

      Ceramika czarna, zwana też siwą to wyjątkowe wyroby garncarskie wytwarzane tylko w jednym miejscu w Polsce- na Podlasiu.


siwaki7

     W Czarnej Wsi Kościelnej istnieją po dziś dzień pracownie garncarskie, które zajmują się toczeniem i wypałem ceramiki, stosując unikalną i bardzo starą technologię. Podczas wizyty w pracowniach garncarskich oraz Centrum Rękodzieła Ludowego w Niemczynie w ramach Pikniku Etnograficznego zebrałam kilka ciekawych informacji dotyczących ceramiki siwej oraz jej twórców.

     Ceramika ta charakteryzuje się szarym kolorem powierzchni z metalicznym połyskiem. Może posiadać zdobienia w postaci połyskujących falistych linii i in. Jest zrobiona z gliny garncarskiej, dosyć porowatej, wypalającej się na kolor ceglany. Z takiego surowca wykonuje się tradycyjne naczynia garncarskie, które by mogły służyć np. jako kubek do picia herbaty muszą być pokryte szkliwem w celu uszczelnienia i nadania im barwy innej niż biskwitowej. Ceramiki siwej nie szkliwi się. Mimo to, naczynie po wyjęciu z pieca jest szczelne i ma kolor szary. Siwaki zatem mogą być stosowane do przechowywania potraw i napojów, czy służyć jako wazony na kwiaty. Zatem jaki jest sekret garncarzy z Czarnej Wsi Kościelnej? Jak się okazuje technologia ta nie jest objęta tajemnicą, a twórcy wraz Z Centrum Rękodzieła Ludowego w Niemczynie chętnie dzielą się wiedzą.

     Siwaki swoją wyjątkową barwę zawdzięczają glinie zawierającej żelazo. Surowiec garncarze wydobywają i przygotowują sami. Glina jest oczyszczana z margla, korzeni i in. oraz wygniatana. Szary odcień zależy też od odpowiedniej obróbki cieplnej w piecach wkopanych w ziemię. Polega ona na dwóch fazach. Pierwsza dotyczy wypału ceramiki na biskwit w 900 stopniach Celsjusza przez około doby. Naczynia wówczas uzyskują barwę o odcieniach żółci, czerwieni i brązu. Druga faza polega na zamknięciu wszystkich szczelin w piecu wypełnionego biskwitem w końcowej fazie wypalania i pozostawienie go na ok. 7 dni do wystygnięcia. Uszczelnienie pieca powoduje redukcję tlenu w jego wnętrzu i wytwarzanie tlenków węgla, które wchodzą w reakcję z tlenkami żelaza zawartymi w glinie, nadając wyrobom szarą barwę. Metaliczny połysk oraz szczelność naczynia zawdzięczają zabiegowi gładzenia powierzchni polnym krzemieniem przed włożeniem do pieca. Technologia ta jest bardzo stara i w czasach średniowiecznych została wyparta przez ceramikę szkliwioną. Na szczęście tradycja toczenia siwaków przetrwała po dziś dzień w niedużej wsi na Podlasiu. Dzięki temu zachowała się inna i równie ciekawa gałąź ceramiki.

     W Czarnej Wsi Kościelnej toczone są na kołach garncarskich naczynia współczesne oraz tradycyjne, takie jak: dwojaki, buńki, ładyszki, szabasówki, garnki, wazony, dzbanki, maselnice i in. Twórcami ceramiki siwej są: Mirosław Piechowski oraz Paweł Piechowski. Nie sposób nie wspomnieć o niedawno zmarłym Janie Kudrewiczu, który kultywował wielopokoleniową tradycję garncarstwa i był znany w całej Polsce jak i za granicą. Lista pracowni garncarskich (i nie tylko) obejmuje Szlak Rękodzieła ludowego i znajduje się na stronie internetowej Centrum Rękodzięła Ludowego w Niemczynie.

     Była to jedna z ciekawszych wycieczek jakie miałam przyjemność odbyć w regionie Podlasia. Cała wieś wydaje się być miejscem magicznym. Z podwórek snuje się dym z pieców, wiszą na płocie lub stoją na parapetach, schodach, ogródkach naczynia garncarskie, zarówno siwaki jak i szkliwione czy biskwity. Pracownie mieszczą się w budynkach gospodarczych, stodołach pokrytych starą dachówką, która niegdyś była produkowana we wsi i przez którą snują się piękne słupy światła.

Źródło:

1.Fotografie dzięki uprzejmości CRLwN 

2."Tradycje rękodzieła ludowego województwa Podlaskiego. Ośrodek garncarski w Czarnej Wsi Kościelnej". Wyd. SOSPPiN Edukator, Czarna Wieś Kościelna 2016r